Mtazamo wa Kihesabu na Kifungshenali wa Akili
TL;DR: Mifano ya kihesabu na kifungshenali inadai kuwa akili hufafanuliwa na kile inachokifanya, si kwa kitu ambacho imetengenezwa nacho. Kila mfano unaelezea mambo fulani vizuri lakini unashindwa kwa mengine, na mingi inaruka swali la kwa nini hesabu hizo zinahisi kama kitu fulani. Hakuna mfano mmoja uliokamilika. Ishara halisi iko pale ambapo mifumo mingi inakubaliana.
Tafsiri ya mashine kutoka English. Asili ndiyo rejea: Soma asili.
Huu ni mwongozo wa kupitia mifumo mikuu ya ufahamu. Hakuna mfumo wowote uliopata jibu la mwisho. Kila mmoja unaelezea mambo fulani vizuri na kushindwa kwa mengine. Thamani ipo kwenye kusoma yote na kuona wapi yanakubaliana.
Computationalism na wakosoaji wake
Computationalism inashikilia kuwa ufahamu ni mchakato wa kimahesabu (computation). Hali za akili ni hali za utendaji, na zinafafanuliwa na kile zinachofanya na kile zinachosababisha, siyo kwa kile kilichotengenezwa. Kwa hivyo, ukikopi mchakato huo, unakopi akili.
Hili ndilo wazo la msingi nyuma ya AI yenye nguvu. Lakini tatizo gumu bado lipo. Kwa nini mchakato wa kimahesabu unajisikia kama kitu fulani? Computationalism inaelezea kile akili inafanya, lakini inakwepa ukweli wa jinsi ilivyo kuwa na ufahamu.
Hilary Putnam alisaidia kuanzisha computationalism na kisha akaigeuka. Hoja yake ya multiple realizability, wazo kwamba akili hazifungwi na aina moja ya hardware, ilianza kuunga mkono functionalism.
Lakini baadaye alibishana kuwa unaweza kupanga mfumo wowote wa kimwili kwenye computation yoyote ukichagua usomaji sahihi. Hilo linafanya computationalism kuwa kweli kwa njia ya kawaida, kwa hivyo haisemi chochote. Ikiwa kila kitu kinafanya computation ya kila kitu, basi computation haikuambii chochote kuhusu ufahamu hasa.
Blum, Dennett na Minsky
Lenore na Manuel Blum walijenga mfumo wa computational wa ufahamu unaotokana na theoretical computer science. Inatumia conscious Turing machine (CTM) yenye working memory ndogo na finyu, na kumbukumbu hiyo inatengeneza "ukumbi" wa ufahamu.
Hatua muhimu ni kwamba wanafanya mstari kati ya kazi za ufahamu na zisizo za ufahamu kuwa rasmi. Ni tofauti tu kati ya kile kinachoingia kwenye working memory na kile kisichoingia. Ni sahihi na unaweza kuipima, lakini bado inagonga ukuta wa maelezo. Kwa nini computation hii inajisikia kama kitu fulani?
Mfumo wa "multiple drafts" wa Daniel Dennett unakataa ukumbi wa Cartesian. Hakuna sehemu moja kwenye ubongo ambapo mambo yote yanajumuika. Ufahamu ni hadithi ambayo ubongo unajenga baada ya tukio, kutoka kwenye michakato mingi inayotokea wakati mmoja na kushindana.
Hakuna mpaka mgumu kati ya ufahamu na kutokuwa na ufahamu, ni matokeo zaidi au machache kwenye tunachofanya na tunachosema. Dennett anaondoa tatizo gumu kwa kuita qualia kuwa ni udanganyifu. Wakosoaji wake wanasema anaelezea kile ufahamu unachofanya lakini anafuta maana ya uzoefu wenyewe.
"Society of Mind" ya Marvin Minsky inaona ufahamu kama kitu kinachotokea wakati mawakala wengi rahisi wakifanya kazi pamoja, na hakuna hata mmoja wao aliye na ufahamu peke yake. Hakuna sehemu moja inayojua. Ufahamu unakuja kutokana na jinsi wanavyoshirikiana.
Ni mtazamo wa kushusha thamani. Ufahamu siyo kitu kimoja, ni neno tunalotumia kwa kundi la mifumo. Ni nzuri katika kuelezea jinsi akili ilivyo na mabadiliko na moduli nyingi, na mbaya katika kuelezea kwa nini uzoefu unajisikia kama kitu kimoja.
AI na simulation
Blaise Aguera y Arcas anabishana kutokana na deep learning ya kisasa kwamba large language models (LLMs) zinaonyesha tabia ambazo huwezi kuzitofautisha, kwa kile kinachofanya, na vipengele vya ufahamu. Hadai kwamba LLMs zina hisia.
Anadai kwamba mstari tunaouchora kati ya uelewa wa kweli na computation tu unaweza kuwa na maana ndogo kuliko tunavyofikiri. Ni mtazamo wa kiutendaji, karibu na behaviorism. Kasoro kuu ni kwamba kuwa sawa kwenye matokeo (output) hakuthibitishi kuwa sawa kwenye uzoefu.
Simulation argument ya Nick Bostrom inahusiana tu kwa mbali. Ikiwa ufahamu ni computation, basi viumbe kwenye simulation ya kina cha kutosha wangekuwa na ufahamu. Trilemma yake inafuata misingi ya computationalist.
Aidha ustaarabu unafutika, au wanachagua kutofanya simulations, au karibu hakika tuko kwenye moja. Si nadharia ya ufahamu sana, bali ni jaribio la shinikizo la nini computationalism inamaanisha ukiichukua hadi mwisho.
Resonance, biolojia na medium
Adaptive Resonance Theory (ART) ya Stephen Grossberg inaona ufahamu kama hali za resonance kati ya ishara kutoka kwenye hisia zinazopanda juu na matarajio yanayoshuka chini. Zinapokutana, hali ya resonance inatokea, na huo ndiyo neural correlate wa ufahamu. Zisipokutana, mfumo unajiweka upya na kujifunza kitu kipya.
ART ni moja ya mifumo michache inayofunga ufahamu kwenye neural mechanism maalum unayoweza kuithibitisha kuwa imekosea. Kikomo ni kwamba ni mfumo wa mtazamo zaidi. Haujumuishi kikamilifu aina ya juu ya ufahamu ambapo unafikiria kuhusu mawazo yako mwenyewe.
Biocomputation inachukua mtazamo wa computational zaidi ya neurons. DNA, ishara kati ya seli na mfumo wa kinga yote yanafanya computation. Ikiwa ufahamu ni computation, huenda hauhitaji ubongo hata kidogo.
Hiyo inafungua mlango kwa utambuzi wa mimea, akili ya bakteria na maswali mengine magumu. Inasaidia kuvunja neuro-chauvinism, lakini ina hatari ya kulifanya neno ufahamu kutokuwa na maana ikiwa kila mfumo unaoshughulikia taarifa unahesabika.
Hackenhoff ni jina lisilojulikana sana linaloangalia jinsi vitu hai vinavyofanya computation kwa njia tofauti na silicon. Hoja ni kwamba medium inajali na siyo algorithm pekee.
Hii inapingana na substrate-independence, ambayo ni wazo kuu la classical computationalism, na inalingana na embodied cognition. Hoja ni kwamba huwezi kuondoa wetware bila kupoteza kitu ambacho ni muhimu kwa uzoefu.
Complexity na criticality
Kisha kuna complex adaptive systems. Hapa ufahamu unatoka kwenye mifumo inayojipanga yenyewe, isiyo ya mstari na inayofanya kazi mbali na usawa. Ubongo haufanyi programu. Ni mfumo wa nguvu, na mifumo yake ya kimataifa, kwa hivyo ufahamu, hauwezi kupunguzwa kwenye sheria za ndani.
Sehemu nzuri ni kwamba hii inaelezea jinsi ufahamu ulivyo maji na jinsi unavyotegemea muktadha. Sehemu dhaifu ni kwamba emergence inaweza kuwa lebo kwa kile tusichokijua badala ya maelezo.
Critical brain hypothesis inasema ubongo unafanya kazi karibu na critical phase transition, kwenye ukingo kati ya utaratibu na machafuko. Katika hatua hiyo mtiririko wa taarifa, dynamic range na uwezo wa kufanya computation ni mkubwa iwezekanavyo. Ufahamu unaweza kuhitaji hali hii muhimu au kwenda nayo.
Power-law distributions kwenye neural avalanches zinaunga mkono wazo hilo, na ganzi (anesthesia) inaonekana kusukuma ubongo mbali na criticality. Ni programu nzuri ya utafiti, lakini bado inahusu uhusiano (correlation). Criticality inaweza kuhitajika bila kutosheleza.
Mikilineni na wenzake wanaangalia ufahamu kupitia information integration na vipimo vya neural complexity. Kazi hii inaunganisha nadharia, kama IIT, na vipimo, na inajaribu kuweka namba kwenye viwango vya ufahamu kutoka data za ubongo.
Thamani ni kwamba inageuza falsafa kuwa kitu unachoweza kupima. Hatari ni kwamba metric inakamata kitu kinachoambatana na ufahamu na siyo ufahamu wenyewe.
Holograms, quantum na hesabu
Holonomic brain theory ya Karl Pribram inasema ubongo unahifadhi taarifa kama hologram, iliyoenea kwenye kitu kizima na siyo sehemu moja. Interference patterns kwenye dendritic networks zinabeba taarifa, siyo action potentials tu.
Hiyo inaelezea mambo fulani kuhusu kumbukumbu vizuri zaidi ya local models, kama vile inavyookoka uharibifu na kufanya kazi kwa muungano. Nadharia hiyo ina utata na neuroscience ya kawaida imeitenga. Lakini wazo kuu la spread out encoding limerudi kwenye connectionism ya kisasa.
Uziel Awret anaangalia viungo kati ya ufahamu na quantum information theory, na zaidi ya yote kama quantum coherence kwenye mifumo ya uhai inafanya kazi ya kweli kwenye ufahamu. Hiyo inakaa pale ambapo quantum biology na falsafa ya akili zinakutana.
Ni makini zaidi kuliko madai ya kawaida ya quantum consciousness, lakini bado inakabiliwa na upinzani wa decoherence. Tishu za ubongo ni za joto na mvua sana kwa athari za quantum kudumu muda mrefu wa kutosha kujali.
Bitar anaangalia jinsi muundo wa taarifa unavyohusiana na uzoefu wa ufahamu, uwezekano wa kujenga juu ya integrated information theory na kile kilichokuja baadaye. Lengo ni nini kinachofanya setups fulani za taarifa kuwa na ufahamu na nyingine hapana, na kuhama kutoka complexity kama ishara isiyo wazi kwenda kwenye hesabu sahihi.
Na kisha kuna mathematical models kwa ujumla, kundi pana la formal approaches. Integrated Information Theory (Φ ya Tononi), Bayesian brain na predictive processing (free energy ya Friston), na mifumo kutoka category theory.
Ahadi ni kuchukua nafasi ya falsafa kwa maneno na hesabu unayoweza kuijaribu. Hatari ni usahihi wa uongo. Mlinganyo (equation) safi inayopima kitu kibaya bado haikuambii chochote kuhusu ufahamu.
Soma kwa kuchanganya mbinu
Kwa hiyo, hakuna mfumo mmoja unaoweza kuelezea ufahamu. Mifumo ya kikokotoo iko sahihi lakini inaruka sehemu ya uzoefu. Mifumo ya kibiolojia inazingatia sana kile kinachotengenezwa, lakini ni ngumu kuweka kwenye hesabu. Mifumo ya kihisabati iko makini sana lakini inaweza kuwa inapima vitu visivyo vya msingi.
Soma kwa kuchanganya mbinu hizi. Maeneo ambapo mifumo mingi inakubaliana ndipo unapopata ukweli wenyewe.