Kendi kendinize soruyor olabilirsiniz, "Ben bu bülteni niye alıyorum?" diye. Kısaca anlatayım: Sizinle benim (Emin Mahrt, www.emin.de) yollarımız son 15 yılda girişimlerimden birinde kesişti. Artık benden güncelleme almak istemiyorsanız, lütfen bu e-postanın en altındaki kısımdan abonelikten çıkın. Devam etmek isterseniz de YouTube kanalım Crypto Explained'in tadını çıkarın!

"Fungible" teriminin tanımı şudur: Bir şeyi birebir aynı olan başka bir şeyle takas edebiliyorsanız, o şey "fungible" yani değiştirilebilirdir. Dolar banknotları ya da Bitcoin buna örnektir. Ben size bir Bitcoin göndersem, siz de bana bir Bitcoin gönderseniz, iki Bitcoin de tamamen aynıdır. Benim Bitcoin'imin sizinkinden hiçbir farkı yoktur; yani Bitcoin değiştirilebilirdir. Aynı durum diğer para birimleri için de geçerli. Bir Euro'yu başka bir Euro ile takas edebilirim. Bendeki bir Euro ile sizdeki tamamen aynıdır. "Non-fungible" olan her şey ise eşsizdir, benzersizdir.

Sizde bir tablo varsa ve bende de bir tablo varsa, bunlar birbirinden farklıdır. Bunları takas edebiliriz ama aynı şey değillerdir. Birebir aynı olan ikinci bir tablo yoktur; bu yüzden tablolar non-fungible, yani benzersizdir. Bir non-fungible token (NFT), çoğu zaman benzersiz bir varlığın dijital sertifikasıdır. Mesela bir sanat eseri, bir müzik parçası, bir şiir ya da bir patent gibi. Dijital olmayan dünyada eşsiz şeyleri toplamanın çok uzun bir geçmişi var.

İnsanlar her zaman deniz kabukları, kitapların ilk baskıları, el yazması mektuplar, pullar, mücevherler, değerli taşlar ya da saatler gibi eşsiz fiziksel eşyaları biriktirdi. Kıt olan şeylerin (tek olan ya da sınırlı sayıda üretilen parçaların) koleksiyoncular için neden değerli hale geldiğini anlamak hiç zor değil. Bunu klasik arabalarda da görüyoruz, moda ürünlerinde de. Hatta bazı parçalar öyle değerli hale gelir ki insanlar bunların kopyalarını, sahtelerini üretmeye başlar.

Uzmanlar ve kimyagerler tarihi tabloları inceler, imzaları ve el yazılarını karşılaştırır. Değerini korumak ve orijinal olduğunu kanıtlamak için seri numaraları ve el değiştirme geçmişini içeren sertifikalar hazırlarlar. Ama dijital dünyada her şey çok kolay kopyalanabiliyordu. Bir fotoğrafın, videonun, metnin ya da ses dosyasının her bir kopyası, orijinaliyle tamamen aynıdır. Bütün veriler "değiştirilebilir" niteliktedir. Tek bir tıkla yüzlerce, binlerce kopya yaratabilirim.

Bitcoin ve Blockchain ortaya çıkana kadar dijital varlıkların eşsiz ve kıt olması imkansızdı. Blockchain, Bitcoin'i mümkün kıldı. Fikir aslında çok basit: Değiştirilemeyen dijital bir kayıt defteri. Bilgi (veri) ekleyebilirsiniz ama daha önce eklenmiş kayıtları silemez ya da düzenleyemezsiniz. Geriye dönük müdahale edilemeyen bir defter.

Eklenen her verinin bir zaman damgası da olur. Yani verinin tam olarak hangi anda eklendiğini bilirsiniz. Sizden önce ve sizden sonra hangi verilerin eklendiğini görebilirsiniz. Veri eklemeyi fiziksel bir deftere yazı yazmak gibi düşünün: Önce birinci sayfa, sonra ikinci sayfa, sonra üçüncü sayfa... Sayfa sayfa ilerledikçe kronolojik bir sıra elde edersiniz. Birinci sayfa, ikinci sayfadan daha önce yazılmıştır. Birinci sayfa zamansal olarak daha eskidir. Bilgisayarlardan önce, özellikle muhasebede ve bankalardaki birikim hesaplarında tüm işlemler kronolojik sırayla tutulan bu tarz kayıt defterlerinde saklanırdı.

Gayrimenkul mülkiyeti de buna çok iyi bir örnektir. Ya da günümüzdeki araç tescil kayıtları. İlk sahibinden şimdiki sahibine kadar önceki tüm sahiplerin geçmişini, kronolojik sırayla tek tek görürsünüz. Blockchain sayesinde artık aynısını dijital ortamda yapabiliyorsunuz. Değiştirilemeyen ve silinemeyen bir dijital deftere kayıt girebiliyorsunuz. Bu kayıt herhangi bir bilgi içerebilir.

NFT olayını basitleştirirsek; bu bilgi dijital bir varlığı, sahibini ve doğal olarak da Blockchain'e eklendiği tarih ve saati gösteren bir zaman damgasını barındırır. Artık o dijital varlığın milyonlarca kopyası olsa bile, ben Blockchain kayıtlarını gösterip bu varlığın ilk (ve şu anki tek) sahibinin ben olduğumu kanıtlayabilirim.

Bilgisayarınızda bir kopyası olabilir ama sahibi siz değilsiniz. Yine de o dijital varlığın sahibi olmak isterseniz, bana (yani o varlığı Blockchain'e ilk kaydeden kişiye) gelip mülkiyeti size devretmemi isteyebilirsiniz. Eğer dijital varlığımın mülkiyetini size devretmeyi kabul edersem, Blockchain'deki bilgiyi güncellemem gerekir.

Eski kaydı düzenlemek ya da silmek mümkün olmadığı için, o dijital varlığın mülkiyetinin yeni bir sahibe devredildiğini belirten başka bir kayıt eklerim. Bu kayıt, zamansal olarak benim ilk kaydımdan sonra görünür ve yeni sahip olarak sizi gösterir. Artık elimizde değiştirilemez bir mülkiyet geçmişi vardır: Önce bendeydi, sonra size geçti. Siz de artık o dijital varlığın meşru sahibi olduğunuzu herkese kanıtlayabilirsiniz.

İster koleksiyonunuzda sonsuza kadar tutarsınız, isterseniz de günün birinde mülkiyeti başka birine devredersiniz. Bu basit teknolojiyle birlikte kayıt altına alınan her dijital varlık bir koleksiyon parçasına dönüşür. Bir sahibi, bir zaman damgası olur. Transfer edilebilir, açık artırmaya çıkarılabilir ya da serbest piyasada alınıp satılabilir. Peki neden NFT deniyor? NFT (non-fungible token), benzersiz token'lar için kullanılan genel bir terimdir. En bilinen token standardına ERC-721 denir ve teknik olarak dijital varlıkların Ethereum blokzincirine nasıl kaydedileceğini belirler.

ERC yani "Ethereum Request for Comments" 721, Ethereum topluluğu içinden çıkmış bir öneriydi. Amaç, blokzincir üzerindeki benzersiz token'ları bir standarda oturtmaktı. Kaydedilen her varlığın aynı yapıyı takip etmesi için tasarlandı. Standartlar, ekosistemlerin büyümesi için şarttır.

Kredi kartları ve banka kartları standart olmasaydı ATM'lere sığmazdı. Kağıt boyutları standart olmasaydı yazıcınıza uymazdı. Prizler ve USB kabloları standart olmasaydı telefonunuzu şarj edemezdiniz ya da laptop'ınıza takamazdınız. NFT de dijital varlıkları blokzincire kaydetmeye yarayan bir standarttan başka bir şey değildir.

NFT'lerin yükselişiyle birlikte, şu an bu alanda koca bir ekosistem doğuyor. Dijital varlıklar artık birçok dijital cüzdanda görüntülenebiliyor. Web siteleri ve uygulamalar, blokzincire yeni dijital varlıklar kaydetmek (mint etmek) için kolay arayüzler sunuyor. Birkaç tıkla bir dijital varlığın mülkiyetini bir başkasına devredebiliyorsunuz.

Fiziksel dünyada bir mucitseniz ve patentini almaya değer, benzersiz, özel bir şey geliştirdiyseniz, gidersiniz yerel veya uluslararası mercilerden patentini alırsınız. Bunu buluşunuzu veya markanızı korumak ve bunu akıl eden ilk kişinin siz olduğunu (yani patentin sahibi olduğunuzu) kanıtlamak için yaparsınız. Patentinizi satabilirsiniz de. Bunu yaparsanız genellikle yine patent ofisine gidersiniz ve patentin yeni bir sahibi olduğunu tescil ettirirsiniz; bu kadar basit.

Blockchain çok rahat bir şekilde böyle bir kayıt defteri olabilir. Değiştirilemez ve merkeziyetsizdir, girilen kayıtlar asla kaybolmaz. Dijital içerik üreticileri NFT hareketiyle bu potansiyeli fark etti. İnsanlık tarihinde ilk kez dijital varlıkları kaydetmek ve kolayca alınıp satılmalarını sağlamak için küresel bir standartta uzlaşma şansı doğdu. Siz de bir üreticiyseniz, dijital varlığınızı istediğiniz an Blockchain'e kaydedebilirsiniz.

Blockchain halka açık, izin gerektirmeyen ve merkeziyetsiz bir ağ olduğu için kimseden icazet almanıza gerek yok. Kimse sizin işinizi kaydetmenizi engelleyemez ve kayıt bir kez blokzincire girdikten sonra hiç kimse onu silemez ya da değiştiremez. Tarihin herhangi bir anında, o dijital varlığın sahibi (ya da onu ilk kaydeden yaratıcısı) olduğunuzu şüpheye yer bırakmayacak şekilde kanıtlayabilirsiniz.

Varlığın "yaşını", yani kaydedildiği tarihi kanıtlayabilir ve onu belki de sonsuza kadar elden ele devredecek yeni sahiplerine aktarabilirsiniz. Dünya tarihinde ilk kez, aklınıza gelebilecek her türlü dijital varlık için yaratılış zamanını, yaratıcısını ve sahibini gösteren; üstelik sonsuza dek var olabilecek bir kayıt defterimiz var.

Bir NFT; kitap, şarkı, fotoğraf, resim, video ya da herhangi başka bir veri türü olabilir. Dijital koleksiyon ürünlerinin ve mülkiyetin zamanı artık geldi.