# Mahali pachovu zaidi ni chini ya kinara cha mishumaa
> - Mtu aliyeketi anashikilia kamera ndogo ya fedha mbele ya kioo cha duka, hivyo lenzi inachukua nafasi ya uso na kutazama moja kwa moja kwako.
> - Faili linasomwa kama picha ya kidijitali iliyogeuzwa kuwa nyeusi na nyeupe, uwezekano wa lenzi ya kawaida karibu na f/2.8 hadi f/4 na 1/60 hadi 1/125 s, makadirio yote kutoka kwa kile fremu inavyoonyesha.
> - Kosa moja ni bendi nyembamba iliyochanganyikiwa chini, na kuikata au kupanda sentimita 10 juu kunarekebisha.
Na emin.de AI Desk. Imeandikwa na AI, inasimamiwa na binadamu: bado haijakaguliwa. Imechapishwa 2026-10-13. Imesasishwa 2026-10-14.
Canonical: https://emin.de/sw/posts/photo-mirror-selfie-camera-boutique-black-and-white
Category: culture. Format: photo. Language: sw.
Provenance: ai_generated. AI-assisted: true. Reviewed by a human: false.
Kichwa cha habari hiki ni methali ya Kijapani, *灯台下暗し (tōdai moto kurashi)*, inayomaanisha kuwa taa haitoi mwanga chini yake.
## Kamera badala ya uso
Mahali ambapo uso ungetakiwa kuonekana, kuna lenzi inayokutazama moja kwa moja. Mtu amekaa mbele ya kioo cha duka, viwiko vyake vimeinuka, akishikilia kamera ndogo ya rangi ya fedha na nyeusi kwenye jicho moja. Pembeni ya kivuli hicho cheusi, duka linaonekana kwa rangi ya kijivu laini; kuna viatu kwenye rafu nyembamba, mifuko miwili ya duara, mfuko wenye mpini wa shanga, na rafu yenye mavazi ya tulle yanayotundikwa kama wingu linalokauka.
Lenzi iko hasa mahali ambapo uso ungetakiwa kuwa.
Picha hii inatoka kwenye tovuti ya zamani ya picha ya Emin, iko kwenye kategoria ya "upigaji picha". Tarehe na mahali hazijarekodiwa, na nani aliyekaa kwenye kioo hicho si jambo linalotajwa. Picha imepangwa kwa namna ambayo mtu huyo karibu anatoweka nyuma ya mashine. Ni picha ya binafsi inayoficha nafsi. Unatafuta macho, lakini unapata kioo.
**Kwa msingi,** Picha ya kibinafsi inayoficha uso. Kamera inakuwa uso, na lenzi yake inakutazama moja kwa moja.
## Viwiko viwili na saa
Sasa sogea karibu na utazame mikono, kwa sababu ndiyo inayoelezea jinsi picha ilivyopigwa. Mkono mmoja unashikilia lenzi kutoka chini kama kikombe. Mwingine umepindika upande wa kulia wa mwili ukiwa na kidole juu, mahali ambapo kitufe cha kupiga picha kipo. Kamba inazunguka kutoka kwenye kamera, na saa ya duara iliyopo kwenye kamba hiyo nyeusi inaonekana kwenye kiwiko chini ya lenzi.
Viwiko viwili na kamera vinatengeneza pembetatu inayoelekeza kwenye lenzi.
Mkono uliopo chini ya lenzi ndio unaobeba uzito wa kamera, hivyo kidole kilichopo kwenye kitufe kinahitaji kubonyeza tu bila kuhitaji kushikilia sana. Viwiko ni hadithi nyingine. Vinatanuka kuelekea pande zote mbili, na viwiko vilivyotanuka hutetemeka zaidi kuliko vile vilivyokazwa mbavuni. Lakini tazama jinsi vinavyoathiri picha. Mikono yote miwili na kamera vinatengeneza pembetatu, na pembetatu hiyo inaelekeza kwenye lenzi kama mshale. Mkao huu ni wa kushtukiza lakini unaoeleweka.
Mkono wa kushikilia uko upande wa kulia wa fremu na mkono wa lenzi upande wa kushoto; hivyo ndivyo kioo kinavyoonyesha unaposhika kamera kwa njia ya kawaida. Maneno yaliyo kwenye kamera na kwenye lebo ndogo ya mfuko yangeweza kuthibitisha ikiwa picha iligeuzwa baadaye, lakini yana pikseli chache sana kiasi kwamba hayawezi kusomeka kwa uhakika.
**Kwa msingi,** Mikono nje, lenzi imebeba kutoka chini, mkono wa kushikilia juu. Mikono mipana inatetereka zaidi lakini inasomwa vizuri.
## Mshono kwenye ukingo wa kulia
Tazama ukingo wa kulia kabisa. Kipande chembamba kilichopo hapo kinaonyesha ukuta wenye madoadoa na paneli nyeupe, na hakilingani na sehemu nyingine ya picha. Kipande hicho ni cha chumba halisi, nje ya kioo. Kila kitu kilicho upande wa kushoto wa mstari mwembamba mweusi ni tafakari. Rafu na vishikizo vinagonga mstari huo kana kwamba vimegonga ukuta, na kwa kweli, ndivyo ilivyo.
Kushoto kwa mstari ni kioo, kulia kwake ni chumba halisi.
Picha nyingi za kioo huficha kioo chenyewe na kufanya tafakari ionekane kama chumba cha kweli. Hii picha inaacha mshono wake wazi. Sylvia Plath aliwahi kuandika shairi kwa sauti ya kioo, akisema, "Mimi ni fedha na sahihi. Sina dhana zozote za awali." Huo ndio mkataba unaofanya unapopiga picha kwenye kioo. Kioo kinarudisha kila kitu kinachokiona; mavazi, viatu, na wewe mwenyewe, bila upendeleo wowote wa kipi ni muhimu. Kipande cha chumba halisi ndicho sehemu pekee kwenye fremu ambayo si tafakari ya kioo, na kwa utulivu inakukumbusha kuwa sehemu nyingine zote ni tafakari tu.
**Kwa msingi,** Acha ukingo wa kioo ndani. Kipande kidogo cha chumba halisi hufanya chumba kilichoonekana kuwa ngumu kutofautisha na ukweli.
## Gridi nyuma ya aliyekaa
Duka lenyewe linatoa muundo. Nguzo nyembamba za chuma zinaanzia sakafuni hadi karibu na dari, na rafu nyembamba nyeupe zinavuka kila baada ya urefu wa wastani. Hiyo inatengeneza gridi, na mtu aliyekaa amewekwa katikati kabisa. Nguzo mbili zinamfunika mtu huyo kama fremu ya picha, na mfuko wenye mpini wa shanga uko juu ya kichwa chake, kama taji.
Nguzo mbili zinamzunguka mwenye kukaa kama pande za picha.
Nguzo hizo ziko karibu kabisa na wima. Kila moja inaegemea kidogo kwa pikseli chache kutoka juu hadi chini, ikionyesha kuwa kamera ilizungushwa labda kwa robo ya digrii na haikuegemezwa vibaya. Hii inatokana na hali ya kukaa chini. Lenzi iko karibu na rafu ya kati, hivyo inatazama ukuta moja kwa moja. Kama ungesimama na kuelekeza kamera chini kwenye tafakari yako, mistari hiyo ingeelekea sakafuni na utulivu wa picha ungepotea.
Borges anaanza hadithi yake ya *Tlön, Uqbar, Orbis Tertius* kwa kusema, "Ninadaiwa ugunduzi wa Uqbar kwa muungano wa kioo na ensaiklopedia." Duka kama hili ni ensaiklopedia ya vitu; kila kitu kina rafu yake, kila kimoja kimeandikwa kwa nafasi yake. Weka kioo mbele yake na mtu anageuka kuwa ingizo moja zaidi, lililohifadhiwa katikati ya viatu na mavazi.
**Kwa msingi,** Viwango vitatu vya rafu hufanya duka kuwa kama katalogi. Kioo kinamweka mpiga picha kati ya bidhaa.
## Mwanga uliotengenezwa kwa ajili ya biashara
Mwanga huu ni wa dukani, uliotengenezwa ili kuvutia wateja na si kutengeneza drama. Unatoka juu, kutoka kwenye vifaa vilivyotawanywa dari nzima, na kiasi kidogo kutoka mbele. Unaweza kutambua hilo kupitia vivuli. Kila rafu inatupa bendi laini ya giza kwenye ukuta chini ya ukingo wake; si pana kuliko kidole, haina ukingo mkali na haijapinda upande wowote.
Mwanga kutoka juu unaacha bendi laini ya giza chini ya kila rafu.
Mambo madogo yanathibitisha hili. Sehemu za juu za rafu na za mikono ni angavu, na sehemu za chini ni nyeusi zaidi. Mfuko wa duara unabeba mwezi mdogo wa giza upande wake wa kulia, ikionyesha mwanga unavyotoka juu upande wa kushoto. Hakuna mwanga wa dirisha wala chanzo kimoja cha mwanga mkali.
Mwanga wa aina hii ni mzuri kwa vitu lakini unafanya nyuso zionekane bapa, jambo ambalo ni sawa hapa kwa sababu hakuna uso unaoonekana. Mwangaza mkali unaonekana pale unapotegemewa: kwenye juu ya chrome ya kamera, kwenye kioo cha saa, kwenye kila shanga ya mpini wa mfuko, na kando ya nguzo za chuma. Sehemu ndogo angavu zaidi katikati ya fremu ni sahani ya juu ya kamera, mwanga mdogo wa fedha katika umbo jeusi.
**Kwa msingi,** Mwanga laini kutoka juu huacha kivuli tu cha upana wa kidole chini ya kila rafu. Maduka yanawaka kuuza, si kupiga kelele.
## Gauni tupu na shati lililojaa
Katika picha ya rangi nyeusi na nyeupe, rangi hubadilika na kuwa uzito. Sehemu kubwa ya picha hii ni mchanganyiko laini wa kijivu kutoka kwenye kuta na rafu. Rangi nyeusi ni chache na zimewekwa kwa umakini, kama vile shati na nywele, kamera, begi lenye vitambaa, viatu, na vibao vya kutundikia nguo. Rangi nyeupe ni umbo moja kubwa, nalo ni gauni la tulle.
Umbo angavu zaidi na umbo lenye giza zaidi yananing'inia bega kwa bega.
Uoanishaji huo ndio wazo bora zaidi la toni kwenye fremu hii. Umbo angavu zaidi na lile lenye giza zaidi yananing'inia bega kwa bega, tena ni vipingamizi kwa zaidi ya toni tu. Upande wa kulia kuna vazi jepesi lisilo na mwili ndani, upande wa kushoto kuna mwili mweusi ulioshika mashine. Moja linasubiri kujazwa, lingine limejaa na lina shughuli.
Oscar Wilde aliandika katika utangulizi wa *The Picture of Dorian Gray*, "Sanaa yote ni sura na alama kwa wakati mmoja." Hapa nguo ni sura na mwili usiopo unaleta alama. Unaweza kujaribu kuwaza rangi ingebadilisha nini kichwani mwako. Ikiwa ingekuwa na rangi, gauni lingeweza kuwa la waridi na shati la rangi ya maji ya bahari, na jicho lingetafuta rangi hizo. Katika kijivu, maumbo hayo mawili yanakuwa kama uzani kwenye mizani, na mizani inaelekea katikati ya picha.
**Kwa msingi,** Nguo tupu ndiyo inabeba uzito mkubwa zaidi. Mtu ndani ya ile yenye giza zaidi karibu anapotea.
## Umakini (Focus) upo nyuma ya kioo
Kioo huongeza umbali mara mbili. Ukikaa sentimita 90 kutoka kwenye kioo, taswira yako iko kama mita 1.8 kutoka kwenye lenzi yako, na hapo ndipo kamera inapaswa kulenga (*focus*). Ukilenga vumbi kwenye kioo, utakuwa umekosea kwa sentimita 90.
Ukingo ulio karibu unayeyuka wakati jiwe la mbali linabaki na madoadoa yake.
Hapa kamera ilipata sawa, na sehemu ya chini ya fremu inathibitisha hilo. Kuna mstari mweupe unaopita kwenye ukingo wa chini bila muundo wowote. Huo ndio ukingo wa kioo, ambao uko karibu zaidi na lenzi kuliko taswira, hivyo unayeyuka na kuwa ukungu laini. Ukienda mbele kidogo, jiwe lenye madoadoa lililopo chini ya mtu aliyekaa linaonyesha madoa madogo. Kilicho karibu ni laini, kilicho mbali ni kikali, na mtu amekaa upande wa kikali.
Unaweza pia kukadiria umbali kutoka kwa kamera yenyewe. Inachukua takriban pikseli 135 kwenye fremu yenye upana wa pikseli 1964. Kamera ndogo za mtindo huu zina upana wa sentimita 12 hadi 13, hivyo fremu ina upana wa takriban mita 1.8 pale alipokaa mtu. Kwa lenzi inayolingana na 35mm, taswira iko umbali wa mita 1.75, na kwa 50mm ni takriban mita 2.5. Gawanya hilo kwa mbili na utapata kioo kiko kati ya sentimita 90 na mita 1.25 kutoka kwenye lenzi. Mistari iliyonyooka na pembe tulivu zinaendana na lenzi ya kawaida katika masafa hayo, na lenzi pana (*wide lens*) ikiwa karibu hivi ingepinda rafu kwenye kingo.
**Kwa msingi,** Kioo huongeza umbali mara mbili. Kaa sentimita 90 kutoka kwenye kioo na lenzi yako inapaswa kuzingatia karibu na mita 1.8.
## Kukaa tuli ndani ya duka lenye giza
Hakuna kinachotaka kutokea kwenye picha hii. Muda huu ni utulivu. Kaa chini, jipange vizuri mbele ya kioo, weka kamera sawa, subiri mikono itulie, bonyeza.
Katika saizi kamili, ncha ya kidole kwenye kamera inaonekana vizuri, kwa hivyo shutter ilikuwa ya haraka vya kutosha.
Katika saizi kamili, ncha ya kidole juu ya kamera inaonekana vizuri, na kingo za saa pia. Hakuna picha mbili, hakuna mchafuko. Hiyo inakupa msingi wa kasi ya *shutter*. Maduka huwa na giza yakilinganishwa na mwanga wa nje, mara nyingi huwa karibu EV 7 kwenye ISO 100. Katika EV 7, f/2.8 na ISO 100, utahitaji takriban 1/15 ya sekunde, ambayo ni polepole mno kushika kidole kwa mkono. Ongeza ISO mara tatu hadi 800 na aperture hiyo hiyo itakupa takriban 1/125 ya sekunde. Makadirio ya busara ni f/2.8 hadi f/4, 1/60 hadi 1/125 ya sekunde, na ISO 800 hadi 1600. Haya ni makadirio tu kutokana na ukungu na kelele (*noise*), si data rasmi.
Sasa badilisha *setting* moja na uone maana inavyobadilika. Katika f/8 kwa ajili ya kina zaidi (*depth*), mwanga ule ule utahitaji ISO 6400 kwa 1/125 ya sekunde, au 1/15 ya sekunde kwenye ISO 800. Ya kwanza inaongeza punje kwenye shati jeusi, ya pili inafanya mikono kuwa na ukungu, na ukingo wa karibu unakuwa wazi kama mstari mweupe kwenye magoti. Muonekano wa picha unategemea vitu hivi vidogo. John Szarkowski aliwahi kuandika "Hakuna kitu kama picha ya papo hapo." Hata pozi la kukaa tuli mbele ya kioo lina muda, na hapa inaelekea ni kati ya sehemu ya sitini na sehemu ya mia moja ishirini na tano ya sekunde.
**Kwa msingi,** Kwa makadirio ya 1/125 s, utulivu una nafasi. Punguza hadi f/8 na ama mikono au vivuli safi hulipa.
## Yale ambayo rangi nyeusi inaficha
Faili hii ni kijivu tupu. Kila pikseli ina thamani sawa ya nyekundu, kijani na bluu, kwa hivyo ilibadilishwa kwa usafi, ama kwenye kamera au baadaye. Hilo pekee halisemi lolote kuhusu filamu au dijitali. Lakini muundo (*texture*) unasema kitu.
Katika saizi kamili, ukuta ni safi na kelele (noise) zinajikusanya kwenye rangi nyeusi.
Katika saizi kamili, ukuta wa kijivu ni safi, na madoadoa hafifu tu. Kelele (*noise*) zinajikusanya kwenye rangi nyeusi, kwenye begi lenye vitambaa na shati, na inaonekana kama imepakwa rangi badala ya kuwa na punje. Hivyo ndivyo kupunguza kelele na *compression* ya JPEG inavyofanya kwenye faili ya dijitali. Filamu ya kasi (*fast film*) huweka punje kwenye *midtones* pia, na ukuta hapa hauna kitu kama hicho.
Toni ni laini. Ni asilimia 0.02 tu ya pikseli zinazokaribia nyeupe, na wastani wa mkono wa gauni angavu ni kama 171 kati ya 255. *Highlights* zililindwa na *shadows* zikaachwa zishuke. Asilimia 0.4 ya pikseli ziko karibu na nyeusi, nyingi zikiwa kwenye shati na nywele. Fremu ina pikseli 1964 kwa 1328, karibu 3:2 kamili. Kona ya juu kushoto ina giza zaidi kuliko ukuta wa katikati, ambayo inaweza kuwa hitilafu ya lenzi au uhariri. Kwa ujumla, inaonekana kama picha ya dijitali iliyogeuzwa kuwa nyeusi na nyeupe, iliyopigwa kwa ujasiri, kwa sababu *scan* nzuri ya filamu katika saizi hii inaweza kukudanganya.
**Kwa msingi,** Karibu pixeli moja tu kati ya 5,000 inakaribia nyeupe. Weka mwanga kwa mavazi na acha shati iwe nyeusi.
## Kamera iliyo kwenye picha
Kuongelea vifaa mara nyingi ni kelele tu. Katika picha ya kioo, hiyo ni tofauti, kwa sababu kamera ndiyo kifaa ambacho huwezi kukiacha. Inakaa katikati ya fremu, inafunika uso, na muonekano wake unakuwa sehemu ya jinsi unavyoonekana.
Kilele kilichochongoka katikati juu ya lenzi, umbo la SLR.
Hakuna EXIF, kwa hivyo kila kitu hapa kinatokana na umbo. Mwili ni mdogo, karibu upana wa uso unaoufunga. Una sehemu ya juu ya fedha, kifuniko cheusi, na kilele kilichochongoka katikati juu ya lenzi. Kilele hicho cha katikati kinaondoa uwezekano wa kuwa *rangefinder* ya kawaida, ambayo ina dirisha lake pembeni na sehemu ya juu bapa. Silueti hiyo ni ya familia ya Olympus OM, iwe ni SLR ya filamu ya miaka ya 1970 au moja ya kamera za dijitali zilizotengenezwa kwa mtindo huo. Neno fupi kwenye kilele linaweza kuwa jina la kampuni, lakini ni dogo sana kusomeka. Lenzi ni fupi, kati ya *pancake* na *prime* ya kawaida.
**Kwa msingi,** Mazungumzo ya vifaa ni kelele kwa kawaida. Katika kioo kamera ndiyo kipengee pekee usichoweza kuficha, hivyo inapaswa kuonekana kama wewe.
## Jicho moja na Leica ya zamani
Tazama kidogo kushoto mwa kile kijiwe. Jicho moja linaonekana hapo, chini ya nyusi, huku lingine likiwa limegandamizwa kwenye kitazamio. Hiyo ndiyo sehemu pekee ya uso ambayo picha hii inakuonyesha.
Jicho moja lililo huru, likiwa limefichwa nusu na sehemu ya juu ya kamera.
Wapiga picha wamekuwa wakielekeza kamera kwenye vioo tangu kamera zilipokuwa ndogo kutosha kushikika. Mfano unaojulikana zaidi ni *Self-Portrait in Mirrors* ya Ilse Bing, iliyopigwa jijini Paris mwaka 1931 kwa kutumia Leica ya zamani ya 35mm. Anaelekeza kamera kwenye kioo kimoja huku kioo cha pili kikionyesha wasifu wake. Jumba la Sanaa la High Museum linanukuu maneno yake: "Nilihisi kamera imekuwa kama kiendelezi cha macho yangu na ikawa inasonga pamoja nami." Katika picha hii, hilo si fumbo. Lensi imekaa hasa pale ambapo jicho lingekuwa, na lile jicho moja lililo huru pembeni linaonekana kama linakagua kazi hiyo.
Vivian Maier alipiga picha nyingi sana za ajabu za yeye mwenyewe kwenye madirisha ya maduka na vioo, mara nyingi akiwa ameshikilia kamera kifuani. Lee Friedlander alijenga namna ya kuona kupitia mwangwi na fremu ndani ya fremu, na akakusanya picha zake mwenyewe katika kitabu kiitwacho *Self Portrait*. Picha hii ina mchanganyiko wa mtindo wa kawaida wa selfie ya simu na mpangilio makini wa zile za zamani.
**Kwa msingi,** Kamera inaficha jicho kuonyesha tendo la kuona. Jicho lililo wazi hukagua kile lenzi lisiloweza kueleza.
## Kosa moja
Sehemu ya chini ndiyo iliyo dhaifu. Kuna mstari mweupe wenye upana wa takriban pikseli 110 unaovuka upana mzima wa picha, ambao uko *out of focus* na hauna kitu, tena unakata kwenye goti. Unachukua kama asilimia 8 ya fremu na hautoa maana yoyote.
Mstari mweupe wa chini unachukua nafasi bila kutoa kitu chochote.
Suluhisho ni rahisi. Kata fremu kwenye sehemu ya juu ya mstari huo na utapata picha ya 1964 kwa 1215, pana kidogo kuliko 3:2, huku mtu aliyeketi akionekana akiwa ametulia juu ya jiwe safi. Au rekebisha wakati unapiga. Keti juu kidogo kwa sentimita 10, au sogeza kamera karibu kidogo na kioo ili ule ukingo uondoke chini ya fremu. Lewis Carroll anaelezea chumba kinachoonekana kwenye kioo katika *Through the Looking-Glass* kama chumba kilekile, "isipokuwa vitu vinakwenda upande mwingine." Hiyo ndiyo mzaha wake. Inua mwili wako kwa sentimita 10 na ule ukingo utapotea. Kwenye kioo, kusogeza mwili ndiyo kuhariri picha yenyewe.
Kuna kosa lingine dogo pia. Lile jicho moja lililo huru limefichwa nusu na sehemu ya juu ya kamera. Jicho la Ilse Bing liko wazi juu ya kamera yake. Milimita chache zaidi zingekipa fremu hii kitovu cha pili.
**Kwa msingi,** Inua kamera sentimita 10 na ukingo uliochanganyikiwa unaanguka. Katika kioo, kumhama mtengenezaji huhariri picha.
## Jaribu hili
Tafuta kioo chenye kitu kilichopangwa kwa utaratibu nyuma yako, kama rafu ya vitabu, rafu ya jikoni, au ukuta wa duka. Keti chini ili kamera iwe kwenye kimo cha katikati ya mpangilio huo, weka kamera kwenye kisanduku cha kati, na hakikisha wima uko sawa. Zingatia taswira yako kwenye kioo, siyo kwenye kioo chenyewe, na uikague kwa kulenga doa moja kwenye kioo na kulinganisha. Anza na f/4, 1/125 s na ISO ya auto, shikilia lensi kutoka chini na uvute pumzi nje kabla ya kubonyeza.
Kamera imekaa juu kwenye kisanduku cha katikati, siyo kwenye pointi ya theluthi.
**Kwa msingi,** Kioo kimoja, rafu moja, dakika 20. Zingatia wewe mwenyewe, si kioo, na weka wima sawa.
## Kurudi kwenye uso
Ulianza na kamera mahali ambapo uso ungetakiwa kuwa. Baada ya muda, unaanza kuona kinyume chake. Uso upo hapo, umetengenezwa tu kwa chuma na kioo, na ndiyo uso wa kweli zaidi dukani humo.
Kata picha kwa mtu aliyeketi na kamera inageuka kuwa uso.
Picha nyingi hujifanya kana kwamba hakuna aliyepiga. Mtu aliyechagua fremu anabaki nje, haonekani. Picha ya kiooni inavunja hali hiyo. Inaweka mpiga picha na kifaa katikati na kukiri kwamba kila picha huanza na mtu aliyeketi mahali fulani, akiwa ameshikilia kisanduku kidogo kwenye jicho moja. "Ni mtazamaji, na siyo maisha, ambapo sanaa inaakisi kweli," Wilde anaandika katika utangulizi huohuo. Hapa mtazamaji ameketi katikati ya mifuko, viatu, na gauni linalosubiri. Kamera inafunika uso, lakini kitendo cha kuangalia ndicho kitu pekee dukani ambacho hakijawekwa kwa ajili ya kuuzwa.
**Kwa msingi,** Uso umefichwa, lakini mtengenezaji hajafichwa. Picha ya kioo inaonyesha tendo ambalo picha nyingi huacha nje.
## Vyanzo
- [Japanese proverb: The darkest place is under the candlestick](https://en.wiktionary.org/wiki/%E7%81%AF%E5%8F%B0%E4%B8%8B%E6%9A%97%E3%81%97) The Japanese proverb in the title, 灯台下暗し (tōdai moto kurashi).
- [Mirror by Sylvia Plath, full text (Poem Analysis)](https://poemanalysis.com/sylvia-plath/mirror/) The poem in the voice of a mirror, opening line quoted.
- [Mirror by Sylvia Plath, annotated (Genius)](https://genius.com/Sylvia-plath-mirror-annotated) Second check of the opening line.
- [Jorge Luis Borges (Wikiquote)](https://en.wikiquote.org/wiki/Jorge_Luis_Borges) First line of Tlön, Uqbar, Orbis Tertius, translated by James E. Irby (1961).
- [Ilse Bing, Self-Portrait in Mirrors, Paris (High Museum of Art)](https://high.org/collection/self-portrait-in-mirrors-paris) The 1931 mirror self-portrait with a Leica and Bing's line about the camera as an extension of her eyes.
- [The Photographer's Eye, MoMA press release 1966 (PDF)](https://moma.org/docs/press_archives/3800/releases/MOMA_1966_July-December_0106_150.pdf) Szarkowski on why no photograph is instantaneous.
- [Vivian Maier (Wikipedia)](https://en.wikipedia.org/wiki/Vivian_Maier) A street photographer with many self-portraits in reflections.
- [Lee Friedlander (Wikipedia)](https://en.wikipedia.org/wiki/Lee_Friedlander) Reflections, frames within frames, and the book Self Portrait.
- [Exposure value (Wikipedia)](https://en.wikipedia.org/wiki/Exposure_value) The EV maths behind the shutter and ISO estimates.
- [Depth of field (Wikipedia)](https://en.wikipedia.org/wiki/Depth_of_field) Why the near ledge is soft and the reflection is sharp.
- [The Picture of Dorian Gray, Preface, Project Gutenberg](https://www.gutenberg.org/files/174/174-h/174-h.htm) Oscar Wilde. Surface and symbol, and the spectator whom art mirrors.
- [Through the Looking-Glass, Chapter I, Wikisource](https://en.wikisource.org/wiki/Through_the_Looking-Glass,_and_What_Alice_Found_There/Chapter_I) Lewis Carroll. The reflected room where the things go the other way.
