# Macho yanasema sawa na kinywa
> - Mwanamke anageuka nyuma juu ya bega lake na macho yake yanafanya sehemu ya mwisho ya mgeuko, hivyo mtazamo unahisiwa kama umepewa, si kuulizwa.
> - Anga kubwa laini, tele fupi kutoka karibu mita 1.2 na f/2-ish inayolenga sentimita chache ndani hufanya kazi kubwa.
> - Hakuna EXIF, hivyo kila mpangilio hapa ni usomaji wa picha, na marekebisho moja ni nusu mkono katika kona.
Na emin.de AI Desk. Imeandikwa na AI, inasimamiwa na binadamu: bado haijakaguliwa. Imechapishwa 2026-10-13. Imesasishwa 2026-10-14.
Canonical: https://emin.de/sw/posts/photo-leather-jacket-portrait-over-shoulder
Category: culture. Format: photo. Language: sw.
Provenance: ai_generated. AI-assisted: true. Reviewed by a human: false.
Kichwa hiki ni methali ya Kijapani, 目は口程に物を言う (me wa kuchi hodo ni mono o iu).
## Macho huja kwanza
Anakuangalia wewe kabla hujamuangalia yeye. Hicho ndicho kizingiti cha picha hii, na kila kitu kingine kwenye fremu kiko pale kukilinda. Mwili wake unaelekea kushoto, kichwa kinarudi nyuma juu ya bega la karibu, kidevu kinashuka kidogo, na macho yanainuka chini ya nyusi zilizo sawa na kugonga lensi. Hatabasamu. Mdomo umefungwa na uko tulivu. Si sura ya uadui wala si mwaliko. Ni sura ya mtu aliyekuwa na shughuli yake na sasa anangoja umwambie kwanini uko hapa.
Nyusi zilizo sawa chini, liner nyeusi na macho mawili meusi yaliyogeuzwa kukutana na lensi.
Kisha mengine yanakuja, polepole. Nywele fupi za asili kama taji nyeusi ya duara. Koti nyeusi la ngozi lenye kola iliyoinuliwa. Jiwe dogo la kijani kwenye sikio moja unaloweza kuona. Nyuma yake kuna kijani tu, laini na pana, na maumbo machache ya kijivu yanayosimama chini ambayo yamefifia mno kutajwa. Faili ni pikseli 2302 kwa 1726, fremu ya 4:3, na haina data ya kamera. Kwa hiyo kila setting katika makala hii ni usomaji wa picha, na sababu iko karibu nayo, na unaweza kukagua kila moja kwa macho yako mwenyewe.
**Kwa msingi,** "Chochote kinachofanya hisia moyoni kinaonekana kuwa kizuri machoni." Saadi, tafsiri ya James Ross. Mtazamo wake unashikilia fremu.
## Mzunguko mmoja na maelekezo mawili
Picha inategemea ishara moja. Mwili unaenda upande mmoja na kichwa kinarudi upande mwingine, na nguvu za picha hii ziko kwenye mzunguko kati ya hizo mbili. Sura iliyonyooka kuelekea kamera inaonekana kama picha ya pasipoti. Sura iliyogeuka inaonekana kama ilichagua kuangalia.
Bega la karibu linajaza sehemu ya chini kushoto, na kola inapanda kama rampu hadi usoni.
Angalia ngozi. Ukingo uliovingirishwa wa kola unaenda kama diagonal kutoka chini ya fremu hadi shingoni mwake, na unafanya kazi kama mshale. Jicho lako linaingia kwenye bega, linapanda kwenye kunjo inayong'aa, na linafika kwenye taya na sikio. Bega la karibu na kola vinajaza sehemu ya chini kushoto, kwa hiyo sura inakaa juu ya msingi wa ngozi nyeusi na jicho halina mahali pengine pa kupumzika.
Kuna pia undani mdogo kwenye macho unaofanya mzunguko uonekane. Kichwa hakijarudi kikamilifu. Bado kinaelekea mbali na wewe kidogo, kuelekea upande wa kulia wa fremu, na macho yanazunguka zaidi kwenye visuli vyake kufikia lensi. Unaona nyeupe upande mmoja wa kila iris. Mzunguko huo mdogo wa ziada wa macho ndio unaofanya sura ionekane ya makusudi. Kichwa kinasema alikuwa anaangalia mahali pengine. Macho yanasema anakuangalia wewe sasa.
**Kwa msingi,** Kichwa kinasema alikuwa akiangalia mahali pengine. Macho yanasema anakuangalia wewe sasa. Mzunguko kati yao ndiyo picha.
## Mwanga kutoka angani pana na laini
Mwanga ni laini, na unaweza kuona kutoka kwenye vivuli, au kwa usahihi kutoka kwa jinsi vilivyo vichache. Chini ya pua, chini ya mdomo wa chini na kando ya taya, rangi inabadilika polepole. Hakuna ukingo mkali wa kivuli popote usoni. Kupata hivyo unahitaji chanzo cha mwanga kikubwa zaidi ya kichwa, na nje chanzo kikubwa zaidi kinachopatikana ni anga.
Mwanga unatoka kwenye sehemu pana ya anga mbele na juu kidogo, na taya inafifia kwenye kivuli bila mstari mkali.
Ngozi yenye mwanga zaidi iko kwenye kipaji cha uso, daraja la pua, mifupa ya mashavu na kidevu. Hizi ni nyuso zinazokabili juu na mbele. Visuli vya macho viko giza kidogo, na liner nyeusi kuzunguka macho yake inayafanya yawe mepesi zaidi. Mfumo huo unamaanisha mwanga unatoka mbele na kidogo kutoka juu. Pia unainama kidogo kuelekea upande wa kulia wa fremu, kwa sababu shavu la mbali lina mwanga zaidi kuliko la karibu. Wapiga picha wanaita hiyo short lighting, na inafanya sura ionekane nyembamba.
Ngozi inasema hadithi ile ile kwa lugha nyingine. Miwanga mirefu laini inakwenda kando ya makunjo ya kola na bega. Ikiwa jua lingekuwa nje ungeona pointi ndogo ngumu za mwanga kwenye ngozi na kivuli kikali chini ya kidevu. Hapa mwangaza ni mpana na laini. Kwa hiyo usomaji unaowezekana zaidi ni siku ya mawingu au kivuli wazi, kivuli chenye mwanga unachokipata ukingoni mwa miti.
**Kwa msingi,** Mwanga mkubwa kuliko kichwa hauachi kivuli cha ukingo. Nje, mwanga mkubwa zaidi ni anga, na haigarami kitu.
## Vipande viwili vya anga machoni
Catchlights zinatatua swali la mwanga. Kuza karibu kwenye kila iris na utapata mstari mwembamba uliopinda wa mwanga juu, uliowekwa chini ya kope la juu. Kila moja ni pana karibu pikseli 40 na urefu wa 6 au 7 tu katika faili hii. Zina rangi ya baridi kidogo dhidi ya rangi ya hudhurungi ya jicho.
Jicho ni kioo kilichopinda, na hapa kinaonyesha bendi pana ya anga juu yake.
Softbox ingeacha mstatili mdogo safi. Ring flash ingeacha pete angavu kuzunguka mwanachuo. Jua lingeacha pointi moja ngumu nyeupe. Bendi ndefu nyembamba iliyopinda juu ya iris ndiyo cornea inavyofanya na ukanda mpana wenye mwanga wa anga juu ya mhusika, uliokatwa sehemu na kope na miti iliyoko kando. Catchlights zote mbili ziko kidogo upande wa kulia wa katikati ya iris, ambayo inalingana na shavu la kulia lenye mwanga zaidi. Vidokezo viwili tofauti, mwelekeo mmoja.
**Kwa msingi,** Kila jicho ni kioo kilichopinda. Bendi nyembamba ya mwanga juu ya iris inamaanisha anga wazi juu, si flash.
## Mipaka ya fremu
Katazo ni karibu, kichwa na mabega katika fremu ya mlalo. Macho yako karibu asilimia 44 ya urefu, wazi chini ya mstari wa theluthi ya juu, na juu ya nywele inatoka nje ya fremu kati ya karibu theluthi moja na theluthi mbili za upana. Sura iko kidogo kulia ya katikati, kwa hiyo kuna kijani zaidi upande wa kulia kuliko kushoto.
Macho yako vizuri chini ya mstari wa theluthi ya juu, na taji la nywele limekatwa na ukingo wa juu.
Kanuni ya kitabu inaweka macho kwenye mstari wa theluthi ya juu. Ukifanya hivyo hapa ungehitaji kuonyesha nafasi zaidi juu ya kichwa, au kukata kidevu. Fremu hii inaweka kidevu na kola na inaruhusu nywele ziende badala yake. Hiyo inafanya kichwa kihisi kikubwa na karibu zaidi kuliko kilivyo, karibu karibu mno, ambayo inafaa sura hiyo. Kukata ndani ya nywele ni uamuzi, si kosa, na inasema kitu. Inasema sura ni muhimu zaidi kuliko mpangilio wa kichwa.
Kijani wazi upande wa kulia pia kinafanya kazi. Mwili unaelekea kushoto, macho yanaangalia nje, na nafasi upande wa kulia ndiko kichwa kilikotoka. Acha nafasi hiyo nje na mzunguko hauna mahali pa kutoka.
**Kwa msingi,** "Hiyo tu inagawanya jangwa kutoka kwa kilimo," Khayyam, tafsiri ya Edward FitzGerald. Ukingo unashikilia kidevu chake, si nywele zake zote.
## Wakati baada ya kugeuka
Hakuna ukungu wa mwendo wowote kwenye uso. Ukikuza sehemu ambapo nywele zinakutana na kijani, utaona nyuzi moja moja zikiwa bado tofauti, bila laini yoyote ya kuchanganyika na bila ukingo wa mara mbili. Hiyo inaashiria kuwa wakati wa kupiga picha, wala kamera wala kichwa cha mhusika hakikusogea kwa namna yoyote inayoonekana.
Kwa ukubwa kamili ukingo wa nywele dhidi ya miti unabaki safi, hivyo hakuna kitu kilichotikisika wakati shutter ilikuwa wazi.
Kivuli wazi au mwanga wa mawingu kwa f/2 na ISO 100 hutoa kasi ya shutter ya takriban 1/250 hadi 1/1000 s, kwa hiyo usomaji wa karibu 1/500 s unaleta mantiki. Sasa hebu tuangalie vipimo vingine. Fremu hii inaonyesha karibu nusu mita ya upana halisi ndani ya pikseli 2302, ikimaanisha pikseli moja ni kama sehemu ya tano ya milimita. Kama kichwa kilikuwa kinasogea hata kwa 10 cm kwa sekunde, 1/30 s ingekisambaza katika pikseli kama 15, na nyuzi zingeungana kuwa halo laini ya kijivu. Kwa 1/500 s, mwendo huo huo unashughulikia pikseli moja tu. Hiyo ndiyo tofauti kati ya mtazamo uliotulia na ule ambao bado uko safarini.
Picha inakamata wakati mara tu baada ya kugeuka. Sekunde moja mapema uso ulikuwa ukisogea. Sekunde moja baadaye labda angecheka au kutazama kando. Watu hushikilia mtazamo wa moja kwa moja kwenye lenzi kwa muda mfupi tu kabla ya kuanza kuigiza.
**Kwa msingi,** Karibu 1/500 s inashikilia kila kipengele cha nywele. Kwa 1/30 s kichwa bado kinageuka kinasambaa kupitia pikseli 15.
## Kusoma lenzi
Uso unaonekana wa kweli. Pua haijavimba, sikio liko sawasawa, na hakuna kitu kwenye kingo za fremu kinachopinda. Hilo pekee linakuambia mengi kuhusu mahali kamera ilipokuwa.
Pua na sikio vinabaki na ukubwa wao wa asili, ikimaanisha kamera ilikuwa mbali kwa umbali mzuri.
Mtazamo unategemea umbali pekee. Ncha ya pua yake iko karibu 10 cm karibu na kamera kuliko sikio lake. Ukipiga kutoka 40 cm, kama lenzi kuu pana ya simu inavyokulazimisha, pua itakuwa 40 cm wakati sikio liko 50 cm, hivyo pua itaonekana kubwa kwa karibu robo kuliko inavyopaswa. Ukipiga kutoka 1.2 m, unapata uwiano wa 120 dhidi ya 130, hivyo pua inaongezeka kwa asilimia 8 tu, jambo ambalo jicho linalisoma kama la kawaida. Fremu hapa inashughulikia karibu nusu mita ya upana, na kwenye kamera ya full frame, lenzi ya 85mm inaonyesha upana huo kwa umbali wa karibu 1.2 m. Kwa hivyo, uwezekano mkubwa ni kwamba ilipigwa kwa lenzi tele fupi, kitu kama 75 hadi 105mm kwa vipimo vya full frame, kutoka umbali wa mita 1.1 hadi 1.5.
Umbo la 4:3 linatoa kidokezo lakini si jibu kamili. Hilo ni umbo la asili la sensorer za Micro Four Thirds na za sensorer nyingi za simu. Kwenye Micro Four Thirds mtazamo huo huo ungekuja kutoka lenzi ya karibu 40 hadi 50mm. Kwenye simu ingekuwa lenzi ya 2x au 3x, si ile kuu. Inaweza pia kuwa picha iliyokatwa (crop) kutoka fremu ya 3:2. Picha haiwezi kuthibitisha hilo, kwa hiyo insha hii pia haitafanya hivyo.
**Kwa msingi,** "Nikisimama mbele ya kitu, badala ya kukipanga, ninajipanga mwenyewe." Diane Arbus. Umbali unaunda uso.
## Eneo la fokasi lenye kina cha sentimita chache
Fokasi iko kwenye jicho la karibu, lile lililo upande wa kushoto wa fremu. Jicho la mbali ni laini kidogo. Sikio, sentimita chache tu nyuma, tayari ni laini kwenye kingo, na bega la chini kushoto liko wazi nje ya fokasi. Miti nyuma yake haina majani yanayoonekana, maumbo tu.
Kali kwenye jicho la karibu, tayari laini kwenye bega, na miti nyuma ni rangi tu.
Kwa 85mm, 1.2 m na f/2 kwenye full frame, eneo la ukali ni takriban 2 hadi 3 cm kwa kina. Hilo linafaa unachokiona. Sasa chukulia mandhari hiyo hiyo kwa f/8. Eneo kali linakua hadi karibu 10 cm, kwa hiyo sikio, hereni na kola zote zinakuwa kali. Miti inaanza kuonyesha matawi na majani, na maumbo ya kijivu chini yangekuwa vitu vinavyotambulika. Ili kuweka mwanga, shutter ingeshuka hatua nne, kutoka 1/500 s hadi 1/30 s, ambayo inarudisha hatari ya mwendo kutoka sehemu iliyopita, au ISO ingepanda hadi 1600. f/2 ndiyo chaguo linalofanya mahali hapo kuwa siri na mtazamo kubaki safi.
Baadhi ya mabaka meupe juu kulia yanaonekana kama mwezi mchanga badala ya diski kamili. Hiyo ndiyo lenzi za haraka mara nyingi hufanya kuelekea pembeni zikiwa wazi kabisa. Ukungu hapa ni mnene mno kuwa na uhakika, kwa hiyo ichukue kama ishara, si ukweli. Jambo kubwa ni umbali. Miti iko mita kadhaa nyuma yake, na umbali uliopo nyuma ya somo huyeyusha mandharinyuma kama vile aperture inavyofanya.
**Kwa msingi,** Badilisha f/2 hadi f/8 na miti inakuwa na majani, mahali panapata jina na mtazamo unapoteza chumba.
## Filamu au dijitali
Nafaka ya filamu hukusanyika. Inaonekana kama mchanga mzuri wenye vilima visivyo sawa, na unaiiona vizuri zaidi katika maeneo meusi tambarare. Hapa, ngozi na kijani tambarare ni laini, karibu kama nta, bila makusanyiko ya nafaka na bila madoa ya rangi.
Kwa ukubwa kamili ngozi ni toni laini na mwanga laini, bila nafaka ya filamu kwenye vivuli.
Ule ulaini unaashiria faili ya dijitali yenye teknolojia ya kupunguza kelele, au simu iliyounganisha fremu kadhaa. Ukubwa unaashiria upande huo huo. Karibu megapikseli 4 ni ndogo kwa kamera ya kisasa, kwa hiyo hii inawezekana kuwa nakala iliyopunguzwa ukubwa au sehemu iliyokatwa. Umbo la 4:3 lipo kwenye filamu kama 6x4.5 medium format, lakini muundo haulingani na hilo. Kwa hiyo, hitimisho ni kuwa ni dijitali yenye grade laini, na hali kidogo ya analogue inatokana na kulinganisha laini na kijani kilichopunguzwa, si kutoka kwa nafaka. Mengi ya kile watu wanachokiita muonekano wa filamu ni lenzi za zamani tu na kulinganisha (contrast) kidogo.
**Kwa msingi,** Hakuna nafaka, hakuna makundi, tu toni laini. Kiasi kikubwa cha tunachokiita mwonekano wa filamu ni kontrasti laini, si filamu.
## Kijani dhidi ya kijani
Hii ni picha ya rangi yenye palette ndogo. Kijani kinajaza mandharinyuma, hudhurungi za joto zinaishi kwenye ngozi, weusi wa kina ni wa nywele na jaketi, na midomo inaongeza waridi iliyopunguzwa ili uso usionekane tambarare.
Kito kimoja kidogo cha kijani karibu na uso kinarudia kijani cha miti.
Wakati bora wa rangi katika fremu ni mdogo. Kipande cha kijani sikioni mwake kinarudia kijani cha miti. Kinamfunga mtu na mahali alipo bila kulazimisha kuonyesha mahali penyewe, iwe ilipangwa au ilikutwa tu.
Mizani ya nyeupe (white balance) inasoma neutral hadi joto kidogo kwenye ngozi, yenye mguso hafifu wa kijani kwenye vivuli. Mguso huo labda ni mwanga unaoakisiwa kutoka majani kabla haujafika kwake. Weusi ni wa kina lakini haujakandamizwa. Bado unaweza kuona mikunjo ya ngozi na muundo wa nywele, ambayo inakuambia kuwa mwanga uliwekwa kwa ajili ya uso na vivuli viliachiwa visalie bila kuingia kwenye weusi safi.
**Kwa msingi,** "Na bado Bustani karibu na Maji inavuma." Khayyam, tafsiri ya Edward FitzGerald. Miti inapoteza umbo lakini inashikilia kijani chake.
## Asili ya mtindo huu
Kichwa kinachogeuka kutoka gizani kikiwa na hereni karibu na uso kina mizizi ya zamani. Johannes Vermeer alichora *Girl with a Pearl Earring* mnamo mwaka 1665 hivi. Hapa giza limebadilishwa na kijani kilichofifia na lulu imebadilishwa na jiwe la kijani, lakini kanuni ni ileile. Kugeuka huko kunaashiria muda fulani, na ile hereni inapa jicho mahali pa kutua.
Kichwa bado kimegeuka kando, na macho ndiyo yanayofanya kazi ya kugeuka, huu ni mtazamo unaotolewa bila kuombwa.
Katika upigaji picha, mtu wa karibu zaidi ni Mama Casset, mpiga picha wa studio kutoka Senegal aliyeanzisha African Photo huko Medina ya Dakar mnamo 1942. Wanawake walikuwa wateja wake na watu waliompiga picha mara nyingi zaidi. Insha moja kwenye tovuti ya jarida la MoMA inaeleza jinsi alivyokuwa akiweka macho ya watu wake katikati, chini ya mwanga mkali na dhidi ya mandhari iliyofifia, huku hereni za chuma na midomo iliyopakwa hina ikivuta mwanga. Insha hiyo pia inataja maneno ya Wolof kwa ajili ya aina za mitazamo. *Jàkk* ni kutazama mbele moja kwa moja, *xool* ni macho yakiwa wazi, na *xulli* ni macho yakiwa yamefura. Kwa maneno hayo, mtazamo katika picha hii ungekuwa *jàkk* yenye *xool* na bila *xulli*. Wazi, moja kwa moja, si pana sana. Kuwa na maneno sahihi kiasi hicho kunakukumbusha kuwa mtazamo ni kitu ambacho watu hukifanyia mazoezi na kukisoma.
Insha hiyo hiyo inaanza na bell hooks na maandishi yake *The Oppositional Gaze*, kuhusu wanawake Weusi kama watazamaji wa filamu waliotazama kwa kina kile skrini ilichowaonyesha. Hoja yake ni kwamba kutazama kunaweza kuwa kitendo, si njia tu ya kupokea. Ndiyo maana uhusiano huo una nguvu. Picha hii haikuombi uimtazame yeye. Inakuonyesha yeye akikutazama wewe, na mpiga picha aliacha kila kitu kingine kikae kimya ili kitendo hicho kibaki kuwa ndicho kiini.
**Kwa msingi,** "Situtazama tu. Nataka mtazamo wangu ubadilishe ukweli." bell hooks, The Oppositional Gaze.
## Kosa moja
Ncha za vidole vyenye kucha zisizo na rangi zinaonekana kwenye kona ya chini upande wa kulia, zikiwa nje ya fokus. Zinovuta jicho kuelekea ukingoni na kuibua swali ambalo picha haijawahi kulijibu. Mkono wa nani huo, na ulikuwa unafanya nini?
Mkono uliofifia kwenye kona ndio kitu angavu zaidi ukingoni, kwa hivyo jicho linaenda huko.
Suluhisho ni rahisi. Kata sehemu ya chini ya picha na ncha za vidole zitaondoka, na picha itakaribia uwiano wa 3:2. Afadhali zaidi, rekebisha kabla ya kupiga. Hatua nusu kuelekea kushoto au neno moja la haraka la kumwambia ashushe mkono, na kona itakuwa safi. Au fanya kinyume na uingize mkono wote kwenye picha kama sehemu ya ishara, karibu na kola. Nusu mkono ndiyo chaguo pekee lisilofanya kazi.
**Kwa msingi,** Nusu mkono katika kona inagharimu zaidi kuliko kuboresha lenzi yoyote. Ikatie nje au uingize mkono mzima ndani.
## Jaribu hili
Unahitaji mtu mmoja, mti mmoja na dakika ishirini, na picha inahusu zaidi mahali unaposimama na wakati unapobonyeza kitufe.
Geuza uso kuelekea anga angavu zaidi, na uweke fokus kwenye jicho lililo karibu nawe.
Mweke mtu wako ndani kidogo ya kivuli cha mti, geuza uso wake kuelekea anga wazi, na utafute mstari mwembamba wa mwanga juu ya kila mboni ya jicho kabla ya kupiga. Mwambie atazame kando, kisha ageuze kichwa pekee, na upige picha tano kadiri anavyogeuka, kwa sababu ile sahihi mara nyingi si ya kwanza au ya mwisho. Tumia lenzi ndefu uliyo nayo, 2x au 3x kwenye simu au kama 85mm kwenye kamera, ukiwa kwenye aperture pana zaidi, umbali wa mita 1.2 hivi, huku fokus ikiwa kwenye jicho la karibu. Kisha angalia kona nne kwa ajili ya mikono, mifuko na madoa angavu kabla ya kusema umemaliza.
**Kwa msingi,** "Tumia ulimi mtamu, adabu, na upole," Saadi, tafsiri ya James Ross. Omba mgeuko, si onyesho.
## Kwa nini inabaki
Picha nyingi tunazozipitia kwa kasi kwenye skrini zinataka kitu kutoka kwetu. Zinatabasamu, zinauza, zinahakikishia. Hii haifanyi hivyo.
Uso uleule tena bila alama, na sasa unajua kila sehemu ya mtazamo huo inatoka wapi.
Mwanga laini wa anga, lenzi ndefu ya umbali wa heshima, eneo dogo la fokus la sentimita chache na rangi tatu ni zana rahisi tu. Hapa zote zipo ili zisizuie mtazamo mmoja. Rudi kwenye kitu cha kwanza ulichokiona. Ni mtazamo uleule, lakini sasa unajua ni macho yanayofanya kazi ya kugeuka, mkanda wa anga ukiwapa mwanga, na fremu iliyokatwa kwa ukaribu kiasi kwamba huwezi kurudi nyuma. Picha hiyo inakuacha na hisia ya kuwa umetambuliwa, ambayo ndiyo kinyume cha kile picha za kawaida hufanya.
**Kwa msingi,** "Watu wanaojua jinsi ya kutazama ni nadra kama wale wanaojua jinsi ya kusikiliza." Cartier-Bresson. Yeye anajua jinsi.
## Vyanzo
- [Japanese proverb: The eyes say as much as the mouth](https://ja.wiktionary.org/wiki/%E7%9B%AE%E3%81%AF%E5%8F%A3%E7%A8%8B%E3%81%AB%E7%89%A9%E3%82%92%E8%A8%80%E3%81%86) The Japanese proverb in the title, 目は口程に物を言う (me wa kuchi hodo ni mono o iu).
- [Diane Arbus, Wikiquote](https://en.wikiquote.org/wiki/Diane_Arbus) Instead of arranging it, I arrange myself.
- [On Looking and Longing, Mama Casset, MoMA Magazine](https://post.moma.org/on-looking-and-longing-seeing-women-in-mama-cassets-modernist-photography) Casset's sitters and their gazes, the Wolof words for looks, and the bell hooks quote from The Oppositional Gaze, Black Looks, p. 116.
- [Henri Cartier-Bresson, Wikiquote](https://en.wikiquote.org/wiki/Henri_Cartier-Bresson) People who know how to look are as rare as those who know how to listen.
- [Girl with a Pearl Earring, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Girl_with_a_Pearl_Earring) Vermeer's over-the-shoulder look, the old ancestor of this pose.
- [Catchlight, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Catchlight) How the reflection in an eye reveals the light source.
- [Depth of field, Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Depth_of_field) Why f/2 at portrait distance gives a sharp zone of a few centimetres.
- [Saadi, The Gulistan, Wikiquote](https://en.wikiquote.org/wiki/Saadi) James Ross translation, 1823. Heart and eye line, Chapter 5, story 1, p. 317. Sweet tongue excerpt, Chapter 3, story 27, p. 292.
- [Omar Khayyam, Rubaiyat, Wikiquote](https://en.wikiquote.org/wiki/Omar_Khayy%C3%A1m) Edward FitzGerald version, first edition, 1859. Desert and sown line, quatrain X. Garden by the Water line, quatrain V.
